Rustem Pasza (w każdym razie tak się przypuszcza)

Wielki wezyr Sulejmana Wspaniałego, który w Polsce zasłynął dzięki serialowi Wspaniałe Stulecie.

Po turecku jego imię brzmiało: Damat Rüstem Paşa. Damat to po turecku zięć, a przydomek ten zyskał, gdy ożenił się z córką Sulejmana Wspaniałego i Hürrem-Roksolany: Mihrimah. Weneccy kupcy dali mu zaś przydomek Sulejman Drugi, co pokazuje, jak wielką potęgę zyskał w państwie.

Początki…

Wielki wezyr Rüstem Pasza urodził się około roku 1500 w Chorwacji. Niektórzy podają za miejsce jego urodzenia niewielkie miasteczko Skradinie, inni uważają, że urodził się na przedmieściach Sarajewa w Sarajevskim Polju lub Butmirze. Pochodził prawdopodobnie z rodziny Opuković albo Çıgaliç.

Jego bratem był Sinan Pasza, który również wspiął się wysoko w karierze państwowej – został kapudan paszą, czyli admirałem osmańskiej floty i współpracował wraz ze sławnym Turgut Reisem. Nawiasem mówiąc, karierę Sinan Pasza zawdzięcza właśnie swojemu bratu Rüstemowi i jego wsparciu na dworze. Jakie to wsparcie było, niech świadczy fakt, że Sinan, w testamencie (zmarł w 1554 roku), cały majątek powierzył Mihrimah, żonie brata, a nie swoim dzieciom i żonie.

Rüstem Pasza urodził się katolikiem, dopiero potem przeszedł na islam. Zgodnie z prawem dewszirme, jako dziecko został zabrany do Stambułu i w ostateczności trafił do sławnej przypałacowej szkoły Enderun, gdzie odebrał doskonałe wykształcenie.

Brał udział w bitwie pod Mohaczem (29 sierpnia 1526 roku) po powrocie z której, otrzymał stanowisko pierwszego imrahora, czyli został koniuszym. İmrahor, poza swoimi oficjalnymi obowiązkami, wykonywał również drobne misje dla sułtana, co mogło być początkiem kariery dworskiej. Tak się właśnie stało w przypadku Rüstema Paszy. Udało mu się zostać zauważonym przez sułtana Sulejmana i przeniesiono go wpierw do ejaletu (województwa) Diyarbakir a następnie do Anatolii.

Tak prawdę mówiąc, to swoją karierę zawdzięcza najprawdopodobniej wstawiennictwu Hürrem. Dzięki niemu w 1539 roku został trzecim wezyrem, i jako trzeci wezyr poślubił Mihrimah, córkę sławnej pary: Sulejmana i Hürrem. To właśnie Hürrem pomysłem było ożenienie go ze swoją córką, dzięki czemu zyskiwała większą władzę w państwie.

Żona Rustema Paszy – Mihrimah Sultan

Ślub odbył się 26 listopada 1539 roku, wraz z uroczystościami obrzezania dwóch synów sułtana Sulejmana i Roksolany: Bayezida i Cihangira.

Małżeństwo…

Jeszcze przed ślubem, będąc w Diyarbakirze, zazdrośni rywale puścili plotkę o tym, że Rüstem Pasza cierpi na trąd. Plotka rozniosła się tak głośno, że wezwano medyka Mehmet Halifego, by dokładnie przebadał pacjenta. Na ubraniu znaleziono jedną pchłę. Zgodnie z wierzeniami ówczesnych ludzi  a również i medyków, pchły nie zbliżały się do ludzi trędowatych. Ogłoszono więc wszem i wobec, że Rüstem Pasza nie jest trędowaty. Przeniesiono go bliżej Stambułu, do Anatolli, wyrażając pośrednio zgodę na ślub z Mihrimah. Do historii przeszło powiedzenie Rüstema Paszy:

Nawet pchła na trędowatym może się przydać

Związek zaowocował trójką dzieci: córką Ayşe Hümaşah, oczkiem w głowie rodziców i przez długi czasu jedyną wnuczką Sulejmana, oraz dwoma synami: Osmanem i Mehmedem.

Wiemy, że Rüstem był bardzo zazdrosny o swoją żonę. Istnieje opowieść, że pewnego razu Mihrimah zachorowała tak bardzo, że gorączkowo zaczęto poszukiwać doktora. Znaleziono go, w osobie hiszpańskiego lekarza-niewolnika. Mihrimah odziała się w czarne szaty szczelnie zakrywające całe ciało i rozpoczęła się kontrola lekarska. Rüstem, zareagował bardzo gwałtownie widząc, że lekarz chce uchwycić dłoń pacjentki. Dopiero po usilnych tłumaczeniach, że należy zbadać puls, opornie ustąpił. Jednak gdy doktor spróbował dotknąć drugiej ręki chorej, Rüstem bezceremonialnie wyrzucił doktora za drzwi.

Walki dworskie…

W 1544 roku rozpoczęła się rywalizacja pomiędzy Hadım Süleyman Paszą a drugim wezyrem Deli Hüsrevem Paszą o stanowisko wielkiego wezyra. Utarczki te wykorzystała Hürrem, przedstawiając na to stanowisko kandydaturę Rüstema Paszy, który ostatecznie objął tę posadę.

Wielki wezyr był najważniejszym ministrem w dworze sułtana. Wielokrotnie, jego władza była większa niż samego sułtana, którego pełnomocnictwo posiadał. Wezyr mógł być odwołany tylko przez sułtana. Rüstem Pasza pełnił tę funkcję dwukrotnie: od 28 listopada 1544 do 6 października 1553 i ponownie pomiędzy 29 września 1555 a 10 lipca 1561, kiedy to zmarł. Po raz pierwszy, w 1553 roku, został odwołany ze stanowiska przez sułtana, który uległ najprawdopodobniej wpływom Hürrem. Roksolana obawiała się, że bunty Janczarów po śmierci szehzade-księcia Mustafy mogą zaszkodzić wizerunkowi Rüstema. A w buntach tych maczały palce i żona Rüstema – Mihrimah – jak i teściowa – Hürrem.

Walki o tron

Walka o tron odbywała się nie tylko pomiędzy książętami, ale główną rolę odgrywały tu matki: Mahdiveran Sultan, matka Mustafy, pierwszego do tronu, oraz Hürrem, która pragnęła tronu dla swojego syna Mehmeda, a potem, po jego śmierci dla młodszego Selima. Sytuację komplikował sam sułtan, który faworyzował synów Roksolany, natomiast z Mustafą był w ciągłym konflikcie. Z czasem Selima zaczęli wspierać również jego dwaj bracia: Bajazyd i Cihangir oraz siostra Mihrimah. Nic dziwnego więc, że zamieszano w  rywalizację również Rüstema.

Po śmierci Mustafy, rozpoczęły się zamieszki w Anatolii i w wojsku a zwłaszcza wśród janczarów. Nie podobało się nikomu, że został zabity prawowity następca tronu i doskonały dowódca. Pojawiły się nawet pogłoski, że Mustafa nie umarł a żyje. Wysłano Rüstema Paszę, by rozprawić się z fałszywym Mustafą, który zdążył zgromadzić licznych popleczników.  Hürrem obawiając się, by owe burze w państwie nie zaszkodziły Rüstemowi, odsunęła go na kilka lat od władzy.

Do walki o tron pozostali dwaj bracia: Bajazyd i Selim. Cihangir zmarł wcześniej. Z racji wieku, tron należał się Bajazydowi, ale podpadł on ojcu i buntował się, w efekcie czego musiał uciekać do Persji. Tron został się Selimowi, który zyskał przydomek Pijak, co mówi samo za siebie.

Hürrem i Mihrimah, gdy umilkły wszelkie spory, zadbały o to, by Rüstem Pasza odzyskał stanowisko szybko, i już w 1555 roku ponownie został wielkim wezyrem.

Jaki był wielki wezyr Rüstem Pasza?

Do historii przeszedł jego opis jako ponurego, okrutnego i inteligentnego mężczyzny, trędowatego, lubiącego łapówki i przekupstwa, dzięki nim bogatego. Nie był lubiany. Weneccy kupcy, z którymi utrzymywał bliskie kontakty, opisali go jako niskiego, nieprzystojnego mężczyznę o czerwonej twarzy, co tu dużo mówić: brzydkiego.

Roksolana

Sułtanat kobiet

Okres Rüstema Paszy to już czas rządów sułtanatu kobiet, gdzie kobiety miały duży wpływ w rządzeniu państwem. Zapoczątkowała go Hürrem-Roksolana. Sam Rüstem najprawdopodobniej tak łatwo trafił w okrąg wpływów Roksolany, ponieważ doskonale pamiętał historię Paraglı İbrahima Paszy, największego przyjaciela od czasów dzieciństwa sułtana Sulejmana. To dzięki İbrahimowi Paszy Roksolana trafiła na dwór i dzięki jej intrygom İbrahim poniósł ostatecznie śmierć z rąk Sulejmana.

Sulejman, przed objęciem przez İbrahima stanowiska sułtana obiecał mu, że nigdy go nie zabije. Spróbował obejść tę obietnicę, próbując zamordować przyjaciela w nocy, przy pomocy niemych i głuchych katów. Powodem tego było przekonanie, że w nocy duch wędruje, więc ciało jest w pewien sposób martwe, czyli nie złamie danej przed laty przysięgi.  Kaci, owinąwszy pętlę na szyję tak mocno ją ścisnęli, że przecięli gardło. Krew trysnęła na ściany. Sułtan Sulejman, rozkazał pozostawić ślady krwi na ścianie, by następni paszowie nie zapomnieli, co spotyka tych, którzy knują przeciwko sułtanowi.

Rüstem ową lekcję odebrał i wolał zbliżyć się do Roksolany a nie do Sulejmana. Ten ostatni, nawiasem mówiąc, po İbrahimie Paszy, nie pozwolił już żadnemu paszy zbliżyć się do siebie. Żaden z paszów nie zyskał takich przywilejów jakie miał İbrahim Pasza.  Stąd polityka Rüstema, wspierającego kobiety na dworze: żonę sułtana – Hürrem, jej córkę a swoją żonę Mihrimah oraz własną córkę Ayşe.

Mihrimah…

I jeszcze raz Hürrem

Rüstem Pasza utrzymywał bardzo żywe kontakty z Wenecją i jej senatem. Dzięki temu, w weneckich archiwach można znaleźć wiele dokumentów dotyczących paszy: nie tylko spraw politycznych, ale jego życia prywatnego, przyjaciół i przeróżnych plotek.

Wiemy na przykład, że lubił przebywać na balach wraz z żoną Mihrimah, o którą bardzo dbał. Mihrimah była też jednocześnie oczkiem w głowie i jedyną córką Sulejmana, któremu nie chciał podpaść. Lubił z nią przebywać i trwonić na nią pieniądze. Mihrimah uwielbiała klejnoty i z chęcią wydawała duże sumy na najpiękniejsze okazy biżuterii, które pojawiały się w Stambule.

W 1551 roku dżuma nawiedziła Stambuł i nie ominęła pałacu Rüstema. Zmarły dwadzieścia cztery osoby. Rüstem, w obawie o życie ukochanej żony, wywiózł ją dwanaście kilometrów za miasto i codziennie, po pracy, własnym statkiem wracał do Mihrimah.

Bogactwo…

Zgromadził wielki majątek, głównie dzięki łapówkom. Mówi się, że to on zapoczątkował łapówkarstwo w kraju i wyniósł je na szczyty. Był drugą najbogatszą osobą w państwie. Lwią część majątku poświęcił na budowę meczetów, budynków użytku publicznego oraz na działalność dobroczynną. By móc wyobrazić sobie, jaki wielki to był majątek, może przytoczę, że tylko samych posiadłości ziemskich posiadał on ponad tysiąc.

Poza tym, po swojej śmierci, pozostawił po sobie tysiące przedmiotów ze złota i srebra, prawie dwa tysiące niewolników, prawie trzy tysiące koni bojowych, ponad tysiąc wielbłądów, złotem i srebrem haftowane kaftany, nakrycia głowy, chusty, złote miecze, ponad tysiąc zbrój, wymieniać można w nieskończoność.

Śmierć wielkiego wezyra Rustema Paszy…

Zmarł 10 lipca 1561 roku w Stambule. Ku jego czci, na prośbę Mihrimah, Sinan – w której się to architekt skrycie kochał – wybudował meczet w obecnej dzielnicy stambulskiej Fatih. Dla samego Rüstema, wzniósł mauzoleum przy meczecie Şehzade.

Śmierć Mustafy

Rüstem Pasza zmarł 10 lipca 1662 roku z przyczyn naturalnych, nie został otruty jak wielu padyszachom się przydarzyło. Zaraził się dżumą od córki Ayşe,  którą pielęgnował. Ayşe wyzdrowiała, niestety jej ojca nie udało się uratować.

A więc zmarł nie tak, jak to pokazano we Wspaniałym Stuleciu.

 

źródła:
http://www.bursadabugun.com/haber/rustem-pasa-gercekte-nasil-oldu-379564.html

Tureckie OpowieściTrochę historiisławni TurcyWielki wezyr Sulejmana Wspaniałego, który w Polsce zasłynął dzięki serialowi Wspaniałe Stulecie.Po turecku jego imię brzmiało: Damat Rüstem Paşa. Damat to po turecku zięć, a przydomek ten zyskał, gdy ożenił się z córką Sulejmana Wspaniałego i Hürrem-Roksolany: Mihrimah. Weneccy kupcy dali mu zaś przydomek Sulejman Drugi, co pokazuje, jak...Strona o Turcji i jej mieszkańcach